|
geceadi@gmail.com |
|
Riza Hüseyni / Çevirmələr- سون درس |
|
سون درس آلفونس دوده (فرانسا، 1840-1897) اینگیلیسجهدن چئویرن: رضا حسینی
اوگون مدرسهیه چوخ گئج یوللاندیغیما گؤره اورَییمی یئییردیم، "هامئل"18 معلّیم مفعوللاری سوراجاغینی اؤنجهدن وورغولامیشدی. مفعوللاردان بیرجه كلمه ده بیلمیردیم. بیر آن مدرسهدن قاچیب و چؤل-چمنده گزمهیه فیكیرلهشدیم. هاوا هم ایشیق هم ده گونشلی ایدی. قوشلار مئشهنین قیراغیندا كی آغاجلارین قول- بوداغینین اوستونده اوخویوردولار، آغاجچیلارین ایش یئرلرینین آرخاسیندا كی آچیقلیقدا آلمان عسگرلری مشق ائدیردیلر. اونلارا باخماق مفعوللاری اوخوماقدان سئویملی گؤزه گلیردی. آنجاق زورلا اؤزومو ساخلاییب، مدرسهیه دوغرو یوللاندیم. بلدییهنین قاباغیندان كئچركن، گؤزوم بولتَنین اؤنونه ییغیشان آداملارا ساتاشدی. كئچن ایكی ایلده بیزه گلن آجی خبرلر هامیسی اورادان یاییلاردی. اودوزدوغوموز ساواشلار، بیلدیریشلر، آلمان قوماندانلارینین فرمانلاری. اؤزومدن سوروشدوم : - "بو دؤنه نه اولوب ؟" سونرا باشاردیقجا یئیین گئتمهیه باشلادیم. دمیرچی "واچئر" 19، تعجوبله بولئتنی اوخویاركن، آرخادان سسلندی : - "ائلهجه قاچما بالاجا، مدرسهیه چوخ واختین وار ! بئله دوشوندوم كی منی اله سالیب، نفسدن دوشموش حالدا هامئل بَیین باغچاسینا چاتدیم. همیشه مدرسه باشلایاركن اوشاقلارین های-كویو خیاباندان ائشیدیلردی، میزلرین آچیلیب باغلانماسی، درسین اوجادان تكرارلانماسی، آخی همیشه درسی یاخشی دوشونمكدن اوترو اللریمیز ایله قولاقلاریمیزی توتاردیق، اؤیرتیم تختهسینین میزه توققوشماسی ائشیدیلردی . آنجاق او گون هر نه دایانمیشدی! او قارما-قاریشیقلیقدا یئریمه سوزمهیی تهرلهییردیم. پیس طالعیمدن او گون بازار سحرلری كیمی سسسیز-سمیرسیزیدی. پنجرهدن یئرلرینده اَیلشمیش یولداشلاریمی گؤروردوم، هامئل بَیین آغاجی قولتوغونون آلتیندا اویان-بویانا گئدیردی. گرك قاپینی آچیب هامینین گؤزونون اؤنونده یئریمه گئدهیدیم. بیلمیرم قورخومو، اوتانجمی دوشونه بیلرسینیز؟ آنجاق هئچ نه اولمادی. هامئل بَی منی گؤرر، مهربان كلمهلرله دیللندی: "فرانتز 20 بالام تئز یئرینه كئچ، آز قالیردی سنسیز باشلایاق." صندللرین اوزریندن آتلاییب یئریمه كئچدیم. بالا-بالا قورخوم چكیلدی، اؤیرتمن یاشیل كوتو ایله گوللو كؤینهیینی گئییب و بالاجا بؤركونو باشینا قویموشدو. اونلارین هامیسینا گول تیكیلمیشدی، اؤیرتمن اونلاری مفتّیش گلن گون و اؤدول گونلریندن باشقا، هئچ زامان اَینینه تاخمازدی. مدرسه بیر آزاجیق سسسیز و فرقلی گؤزه گلیردی. آنجاق منی لاپ فیكیره دالدیرانی، آرخاداكی صندللرین بوش اولماماقلاریدی . بو گون كندلیلر بیزیم كیمی اورالاردا اوتورموشدولار. قوجا هاوسر 21 اوچ بوجاقلی بؤركو باشیندا، قاباقکی بلدیه باشقانی، قاباقكی پوست رئیسی هابئله نئچه باشقا كندلی، هامی غملی گؤرونوردو. هاوسر بوجاقلاری قات یئمیش بیر کؤهنه ایلك صینیف كیتابی گتیریب، اونو دیزلرینین اوزرینده آچمیشدی. اسكی گؤزلویو كیتابین اورتاسیندا ایدی . من باشیما گلنلری دوشونركن، هامئل بَی صندلیندن قاوزانیب سوسوق و آستا سسی ایله دئدی: "بالالاریم، بو منیم سیزه دئدیییم سون درسدیر. بئرلیندن گلن بویوروغا گؤره، آلزاس و لورنده درسلر گرك آلمانجا كئچیریله. صاباح یئنی مودورونوز بورایا گلیر. بو بیزیم فرانسیزجه اولان سون درسیمیزدیر. سیزدن ایستهییم یاخشی قولاق وئرمكدیر. آخ، آلچاقلار! بولتئنه یاپیشدیردیقلاری بو ایمیش. منیم فرانسیز دیلینده سون درسیم! یئنیجه یازماق اؤیرنیردیم! گرك داها اوخومایاممی؟ گرك دایاناممی؟ نه قدر اؤیرنمهدیییم درسلره داریخیردیم! قوش یومورتاسی آختارماغا گؤره كیلاسدان قاچماقلاریما حئییفیم گلیردی. راحاتسیز ایدیم. نئچه دقیقه اؤنجه گؤزومه زیر-زیبیل گلن، هم ده آغیر اولان كیتابلار، قرامئر كیتابی، دین درسلری، ایندی آیریلیقلاری چتین اولان قدر، منله یولداش اولموشدولار. هامئل بَیین گئتمهسی، اونو بیر ده گؤره بیلمهمك دوشونجهسی، آغاجینی و سینیرلنمهلرینی یادیمدان چیخارتدی. یازیق كیشی، بو سون درسه گؤره قوناق پالتارلارینی گئیمیشدی، ایندی بیلیردیم نهیه كندین قوجا كیشیلری اوتاغین آرخاسیندا اوتورموشدولار. اونلارین دا ایچَریلرینده، مدرسهیه گئتمهمكلرینه گؤره بیر ایشیق جانلانیردی. بو اونلارین هامئل بَیه وئردیكلری "ساغ اول" ایدی، اؤزلرینه داها عایید اولمایان اؤلكهلرینه سایقی گؤسترمك ایدی. بونلاری دوشونركن آدیم سسلندی. اوخوماق دؤنهسی منیم ایدی. مفعوللارین سورغولارینا، اوجادان زیققینمادان جاواب وئرمهیه گؤره هر نهییمی وئرمهیه حاضیرایدیم. آنجاق ائله ایلك كلمهلرده دیلیم دولاشیب قالدیم. میزیمدن یاپیشدیم. اورَییم دؤیونوردو و یوخاری باخماغا اورَییم گلمیردی. هامئل بَیین سسینی ائشیتدیم : "بالاجا فرانتز داها سنه هئچ دئیینمیرم. غملی اولماغین گرَکیر، باخ گؤر نه اولوب. هر گون اؤزوموزه دئیریك: اؤتور بابام! نه قدر واختیم وار! صاباح اونلاری اؤیرَنَرم! ایندی باشیمیزا گلنلری گؤرورسن؟ بو آلزاس اوچون بؤیوك بیر ایتگیدیر. آلزاس دا اؤیرهتیمی صاباحلارا قدر یاددان چیخارتمالیدیر. ایندی دیشاریداكیلارین حاقلاری وار دئسینلر: سن نه جور اؤزونو فرانسالی آدلاندیریرسان، نه فرانسیزجا یازماق باشاریرسان، نه ده اوخوماق؟ سن نهیه اؤز آنا دیلینی باشارمیرسان؟ آنجاق بالاجا فرانتز سن ائله ده حاقسیز دئییلسن. اؤزوموزدن سورماغا چوخلو سؤزلریمیز وار. آتا-آنان دا، سنین اؤیرتیمینه او قدر ده باش قوشمازدیلار. اونلار سنی پول چیخارتماق اوچون دَییرماندا یا دا زَمیلرده ایشلَمهیه قویوب و اؤیرنمهیینین قاباغین آلیردیلار. من ده دانلانمالییام. سیزلری درس اوخوماق یئرینه گوللریمی سووارماغا یوللایان من دئییلدیممی؟ بالیق توتماق اوچون مدرسهنی باغلایان من دئییلدیممی؟ هامئلبَی سؤزدن سؤزه كئچر، سونوندا فرانسه دیلینه یئتیشدی: "فرانسیز، دونیانین ان گؤزل، یومشاق و قرامئرلی دیلیدیر. بیز اونو گرك قورویوب ساخلایاق. نه قدر یاخشی دوشوندویومه حئیران قالمیشدیم. ائشیتدیكلریم سو ایچیمی كیمی منه گلیردی! بئله دوشونوردوم كی ایندییه قدر بئله گؤزل درسه قولاق آسمامیشدیم، اؤیرتمن ده بو قدر حوصله ایله درسی آچیقلامامیشدی. او ایستهییردی گئتمكدن اؤنجه باشاردیقلارینین هامیسینی بیزه اؤیرتسین و بیر دؤنه ده اونلارین هامیسینی بئینیمیزه سوخسون. قرامئردن سونرا یازی درسیمیز واریدی. او گون هامئل بَی، بیزلره گؤزل خط ایله یازیلمیش یئنی یازی كوپیلرینی وئردی. گرك اورادا اولوب گؤرهیدینیز، هامی نئجه ایشه باشلاییب و سسسیز-سمیرسیز یازیردیلار. تكجه ائشیدیلن سس، قلملرین كاغاذ اوزرینده سووروشمه خیشیلتیسی ایدی. بیر نئچه اوچاغان پیس-پیسا ایچَری گیردیلر، آنجاق كیمسه اونلارا باش وئرمهدی، بئله دوشونوردوم : اونلار بو پیس-پیسالاری دا آلمانجا اوخوماغا مجبور ائده بیلرلرمی؟ یا دا قوشلاری؟ هر دؤنه باشیمی یازیلاریمدان قووزاییردیم، هامئل بَیی صندلینده اؤتورموش و بیر یئره اویموش گؤروردوم، سونرا باشقا بیر یئره، ائله بیل ایستیردی او بالاجا اوتاقدا هر شئیین هارادا اولدوغونو بئینینده باسدیرسین. بیر دوشونون! قیرخ ایل، او دایاندیغی یئرده دایانمیشدی. باخچاسی ائشیكده و اوشاقلار اؤنونده اوتورموش كیمی، تكجه میزلرله صندللر كؤهنهلشمیشدیلر، باخچاداكی سؤیود آغاجلاری اوجالمیش و اؤز الی ایله اكدییی سارماشیقلار پنجرهلرین قیراغیندا داما ساری اوزانیب و قات یئمیشدیلر. یازیق كیشی! بونلاردان كئچك، باجیسینین آیاق سسلرینی، پال- پالتارلارینی ییغاركن دویماق، اونو سارسیدیب و اورَیینی سیندیراجاقدی، آخی اونلار گرك صاباح اورادان كوچهیدیلر. آنجاق او درسلری سون خطّینه قدر ائشیتمك اوچون حوصلهلییدی. یازماقدان سونرا، تاریخ درسیمیز وارایدی. سونرا دا كیچیك اوشاقلار الفبا درسلرینی تكرارلادیلار، با، به، بی، بو، بؤ... آرخادا قوجا هاوسر گؤزلویونو تاخیب، كیتابینی آچمیشدی و بالاجالارلا بیرلیكده الفبانی تكرارلاییردی. گرك اورادا اولایدینیز، قوجا كیشی آغلاییردی. سسی تیترهییردی، اونون سسینی ائشیدركن هم گولمك ایستهییردیم، هم آغلاماق . آخ نئجه او سون درسیمیزی یاخشی خاطیرلاییرام! بیردن بیره كیلیسانین ساعاتی، اون ایكینی چالاركن، آلمانلی عسگرلرین مشقدن قاییتما ترومپئتلرینین سسی ده پنجرهنین آلتیندا اوجالماغا باشلادی. رنگی آتمیش هامئلبَی، آیاغا قالخدی. من اونو بو قدر اوجا بوی بیلمیردیم . دئدی : یولداشلاریم من... من... آمما سؤزو كسیلدی. سؤزونو دئینمهدی. سونرا باشینی دیوارا دایاییب و بیر سؤز دئمهییب الی ایله بئله بیر شئی گؤستردی : "مدرسه قورتاردی، گئده بیلرسینیز... * بو حیکایه، یاشماق درگیسینده حاضیرلانان «ساواش» آدلی خارجی حیکایهلر توپلوسو کیتابیندان گؤتورولموشدور. |